Jigar sirrozi — alomatlari, belgilari, bosqichlari, davolash, oldini olish

Jigar sirrozi — a’zoning surunkali kasalligi bo’lib, jigar parenximatoz to’qimasining tiklanmas ravishda fibroz biriktiruvchi to’qima yoki stroma bilan almashininishi orqali kechadi. Sirrotik jigar hajmi kattalashgan yoki kichraygan, noodatiy ravishda zich, o’nqir-cho’nqir bo’ladi. O’lim holati terminal bosqichda turli xil vaziyatlarga qarab, 2-4 yil ichida, bemorning kuchli og’riq sezishi va azoblanishi bilan sodir bo’ladi.

Sirroz kasalligi haqida

Epidemiologiya

Iqtisodiy jihatdan rivojlangan mamlakatlarda jigar sirrozi 35-60 yosh oralig’ida bo’lgan bemorlar o’limining 6 asosiy sabablaridan biri bo’lib, har 100 ming aholi soniga 14-30 ta kasallanish holati to’g’ri keladi. Har yili dunyoda gepatit B virusini tashish fonida rivojlangan virusli jigar sirrozi va gepatosellyulyar karsinoma tuyfali 40 million kishi vafot etadi. MDH mamlakatlarida bu kasallik aholining 1 foizida uchraydi.

Kasallik ko’pincha erkaklarda kuzatiladi: xasta erkaklar va ayollar nisbati o’rtacha 3 : 1 ga teng. Kasallik har qanday yosh guruhlarida rivojlanishi mumkin, lekin ko’pincha 40 yoshdan keyin qayd qilinadi.

Sabablari

Ko’pincha jigar sirrozi uzoq muddat alkogol bilan intoksikatsiyalanish (turli ma’lumotlarga ko’ra, 40-50% dan 70-80% gacha), parazitar infektsiya va virusli B, C va D gepatitlari (30-40%) fonida rivojlanadi.

Sirroz rivojlanishining kamroq kuzatiladigan sabablari — o’t yo’llari kasalliklari (jigar ichi va tashqarisida), dimlanishli yurak yetishmovchiligi, turli kimyoviy moddalar (gepatotoksinlar) va dorilar bilan zaharlanish.

Jigar sirrozi va sog'lom holati farqi

Sirroz shuningdek modda almashinuvining genetik buzilishlari (gemoxromatoz, gepatolentikulyar degeneratsiya, α1-antitripsin yetishmovchiligi) va darvoza venasi tizimidagi okklyuzion jarayonlar (fleboportal sirroz) mavjudligida ham rivojlanishi mumkin.

Infektsion omillar: surunkali virusli gepatitlar, ayniqsa, B va gepatit C, parazitar infektsiyalar, ayniqsa, zamburug’li va trematodozli (shistosomoz, opistorxoz, kandidoz, aspergillyoz). Jigarning birlamchi biliar jigar sirrozi asosan hech qanday sababsiz yuzaga keladi. Taxminan 10-35% bemorlarda etiologiya noaniqligicha qoladi.

Patogenez

Ko’p oy va yillar davomida gepatotsitlarning genomi o’zgaradi va patologik o’zgargan hujayralarning kloni yaratiladi. Natijada immun-yallig’lanish jarayoni rivojlanadi.

Sirroz patogenezining quyidagi bosqichlari ajratiladi:

  1. Etiologik omillar: viruslarning sitopatogen ta’siri, immun mexanizmlar, gepatotoksik sitokinlar, xemokinlar, prooksidantlar, eykozonoidlar, atsetaldegid, temir, lipidlarning perekisli oksidlanishi mahsulotlari ta’siri;
  2. Ito hujayralari funktsiyasining faollashishi, bu perisinusoidal fazoda ortiqcha biriktiruvchi to’qima o’sishi va jigarning perisellyulyar fibroziga olib keladi;
  3. Sinusoidlar kapillyarizatsiyasi va gepatositlarning ishemik nekrozi rivojlanishi bilan tomir bo’shlig’ining torayishi natijasida jigar parenximasining qon bilan ta’minlanishi buzilishi;
  4. Gepatotsitlarning sitolizi immun mexanizmlarining faollashishi.

Gepatositlarning ko’priksimon nekrozida shikastlanish hududiga T-limfositlari jalb qilinadi, ular esa fibroblastsimon xususiyatlarga ega bo’ladigan Ito hujayralarini faollashtiradi: u hujayralar I tipdagi kollagen sintez qiladi va bu o’z navbatida oxir-oqibat fibrozga olib keladi. Bundan tashqari, jigar parenximasida mikroskopik darajada markaziy venasi bo’lmagan soxta segmentlar hosil bo’ladi.

Ta’sir etuvchi omillar

  • Alkogolli. Bosqichlari: o’tkir alkogolli gepatit hamda fibrozli va mezenximal reaktsiyali jigar distrofiyasi. Eng muhim omil — alkogolning to’g’ridan-to’g’ri toksik ta’siri, shuningdek, autoimmun jarayonlar oqibatida gepatotsitlarning nekrozi.
  • Autoimmun. Muhim omil organizmning o’z to’qimalariga immunositlarning sensibilizatsiyasi hisoblanadi. Autoimmun reaktsiyaning asosiy nishoni jigar lipoproteidi hisoblanadi.
  • Kongestiv. Gepatosit nekrozi gipoksiya va venoz dimlanish bilan bog’liq.

Portal gipertenziya

Tomirlarning ichki yoki tashqi obstruktsiyasi sababli jigarning portal vena tizimida bosimning ortishi. Bu qonning portokaval shuntirlanishi, splenomegaliya va astsit (sirrozda qorin bo’shlig’ida suyuqlik to’planishi) shakllanishiga olib keladi.

Trombotsitopeniya (taloqda trombotsitlarning kuchli depolanishi), leykopeniya, shuningdek ertitrositlarning yuqori gemolizi tufayli anemiya, splenomegaliya bilan bog’liq bo’ladi. Astsit quyidagi sindromlarga olib kelishi mumkin:

  • Diafragma harakatchanligining cheklanishi;
  • Peptik eroziya bilan gastroezofageal reflyuks;
  • Qizilo’ngach venalarining varikoz kengayishidan yaralar va qon ketishlar;
  • Qorinparda churrasi;
  • Bakterial peritonit;
  • Gepatorenal sindrom.

Jigar sirrozi bo’lgan bemorlarda ko’pincha gepatogen ensefalopatiyalar kuzatiladi.

Birlamchi biliar sirroz

Asosiy o’rin immunoregulyatsiyaning genetik buzilishlariga tegishli. Dastavval biliar epiteliyning buzilishi va undan keyin kanalchalar segmenti nekrozi sodir bo’ladi, keyinchalik esa ularning proliferatsiyasi: bu o’t suyuqligi ekskretsiyasi buzilishlari bilan kechadi. Jarayonning bosqichlari quyidagilar:

  • Surunkali yiringsiz destruktiv xolangit;
  • Safro kanalchalari destruktsiyasi bilan duktulyar proliferatsiya;
  • Safro kanalchalarining chandiqlanishi va kichrayishi;
  • Xolestaz bilan yirik tugunli sirroz.

Birlamchi biliar sirrozning patalogoanatomik tasviri epiteliyning limfotsitlar, plazmatik hujayralar, makrofaglar bilan infiltratsiyasini o’z ichiga oladi.

Laboratoriya tadqiqotlarida antimitoxondrial antitanalar (AMA) aniqlanadi, eng xoslari — piruvatdegidrogenazaning E2 subbirligiga qarshi yo’naltirilgan M2-AMA, IgM zardobning ortishi.

Bundan tashqari, immunitet tomonidan bilvosita chaqirilgan jigardan tashqari fenomenlar — Xashimoto tireoiditi, Shegren sindromi, fibrozlovchi alveolit, tubulointerstitsial nefrit, seliakiya, shuningdek, revmatik doira kasalliklari bilan birlashib — tizimli sklerodermiya, revmatoid artrit, tizimli qizil volchanka (yuguruk) ham aniqlanadi.

Bosqichlari

Kasallik bir necha bosqichlarda boradi, har bir bosqich o’ziga xos klinik belgilarga ega. Uning qanchalik rivojlanganligiga qarab, nafaqat bemorning ahvoli, balki terapiya usullari ham farq qiladi.

1. Kompensatsiyalangan faza

Rivojlanishning ushbu bosqichida kasallik o’zini hech qanday namoyon qilmaydi. Patologiya bu bosqichda tashxislansa, unda yuzaga kelgan jigar yetishmovchiligini dori vositalari yordamida kompensatsiyalash (o’rnini qoplash) mumkin.

Bemor o’zida hech qanday belgilarni sezmasa ham, a’zoda o’zgarishlar boshlanib bo’lgan bo’ladi. Bu fazada jigar hujayralari – gepatositlar nekrozga (o’limga) uchrab, ularning o’rniga fibroz chandiq to’qimasi hosil bo’la boshlaydi. Agar o’z vaqtida davolanish boshlanmasa, tez orada a’zo o’z funksiyalarini to’liq bajara olmay qoladi.

Bu vaqtda labaratoriya tahlillari billuribin darajasi ortgani, protrombin indeksi esa 60 gacha pasayganini ko’rsatadi. Umuman olganda bemor o’zini sog’lom his qiladi, faqat ba’zida o’ng qovurg’a ostidagi og’riq bezovta qilib turadi.

2. Subkompensatsiyalangan faza

Ushbu bosqichda kasallikning alomatlari yaqqolroq sezila boshlaydi. Bu esa nobud bo’lgan gepatotsitlar sonining ortganligidan dalolat beradi.

Ushbu bosqichda bemorda zaiflik, apatiya (befarqlik), mehnat qobiliyatining pasayishi, ko’ngil aynish, vazn yo’qotish kabi belgilar kuzatiladi. Erkaklarda ginekomastiyaning birinchi belgilari qayd qilinishi mumkin.

Laboratoriya ko’rsatkichlarida albumin darajasi pasayganligi va protrombin indeksi 40 ga yetishi qayd qilinadi. Davolash o’z vaqtida boshlansa, kasallikni kompensatsiyalangan bosqichgacha yetkazish mumkin.

3. Dekompensatsiyalangan faza

3-bosqichda normal ishlayotgan gepatositlar soni o’ta kamayadi. Bu jigar yetishmovchiligi rivojlanishi va kasallik belgilari ortishiga olib keladi. Bemor terisi sariq tusga kiradi, qorinda og’riqlar sezila boshlaydi. Ushbu bosqichda ko’pincha astit (qorin bo’shlig’ida suyuqlik to’planishi) rivojlanadi.

Labatoriya tahlilida albuminlar darajasi va protrombin indeksi juda ham pasayib ketganligi aniqlanadi.

Davolanish kam samara beradi va asoratlar xavfi mavjud (xususan jigar komasi, saratoni, ichki qon ketish, peritonit va pnevmoniya). Bemor shifokor nazorati ostida stansionarda bo’lishi kerak.

4. Terminal faza

Xastalikning yakuniy bosqichida a’zo o’ta jiddiy shikastlanganligi tufayli o’z vazifasini bajara olmay qoladi. Bemor kuchli og’riqlardan aziyat chekadi, shu tufayli unga kuchli og’riq qoldiruvchi vositalar tayinlanadi.

Ushbu bosqichda patologiya rivojlanishini to’xtatishning imkoniyati yo’q. Prognoz, odatda, salbiy. Yangi jigar ko’chirib o’tkazilmasa kasallikning og’ir asoratlari tufayli o’lim sodir bo’ladi. 

Jigar sirrozi alomatlari

Jigardan tashqari bo’lgan ko’plab alomatlar darvoza venasi tizimida bosimning ortishiga olib keladigan sinusoidlarda bosimning ko’tarilishi bilan bog’liq. Kasallikning yana bir xarakterli alomati — «Meduza boshi» — oldingi qorin devori venalarining qon bilan to’lib ketishidir.

Sirroz uchun xos bo’lgan umumiy belgilar:

  • Zaiflik, mehnat qobiliyatining pasayishi;
  • Qorinda yoqimsiz tuyg’ular;
  • Dispepsik buzilishlar;
  • Tana haroratining ko’tarilishi;
  • Bo’g’imlardagi og’riq;
  • Meteorizm, qorinning yuqori yarmida og’riq va og’irlik hissi;
  • Ozib ketish;
  • Asteniya.

Tekshiruvda jigarning kattalashganligi, uning yuzasi zichlashganligi va deformatsiyasi, chetlarining o’tkirlashgani aniqlanadi. Dastavval jigarning har ikki bo’lagining bir tekis, mo’tadil kattalashishi qayd qilinadi, keyinchalik esa, qoida tariqasida, chap bo’lagi kattalashishi ustunroq bo’ladi. Portal gipertenziya taloqning biroz kattalashishi bilan namoyon bo’ladi.

Yoyiq klinik tasvir jigar-hujayraviy yetishmovchilik va portal gipertenziya sindromlari bilan namoyon bo’ladi. Qorin damlanishi, yog’li ovqatni va alkogolni ko’tara olmaslik, ko’ngil aynishi, qayt qilish, ich ketishi, og’irlik hissi va qorin og’rig’i (asosan o’ng qovurg’a ostida) ham kuzatiladi.

70% hollarda gepatomegaliya aniqlanadi, jigar zichlashgan, chetlari o’tkir bo’ladi. Bemorlarning 30% da palpatsiyada jigar yuzasi tugunli ekanligi, 50% da esa splenomegaliya qayd qilinadi.

Subfebril isitma jigar orqali u zararsizlantira olmaydigan ichak bakterial pirogenlari o’tishi bilan bog’liq bo’lishi mumkin. Isitma antibiotiklarga chidamli bo’lib, faqat jigar funktsiyasi yaxshilanganida o’tib ketadi.

Jigar sirrozida kuzatiladigan tashqi alomatlar:

  • Palmar (kaft) yoki plantar eritema;
  • Tomirli yulduzchalar;
  • Qo’ltiq va qov sohasida tuklar miqdorining kamligi;
  • Tirnoqlarning oqarishi;
  • Erkaklarda giperestrogenemiya oqibatida ginekomastiya rivojlanishi.
  • Barmoqlarning «baraban tayoqchalari»ga o’xshashi.

Kasallikning terminal bosqichida 25% hollarda jigar hajmining kichrayishi qayd qilinadi. Shuningdek, sariq kasallik, astsit, gipergidratatsiya tufayli periferik shishlar (avvalo oyoq shishishi), tashqi venoz kollaterallar (qizilo’ngach, oshqozon, ichak venalarining varikoz kengayishi) ham sodir bo’ladi.

Venalardan qon ketishi ko’pincha o’limga olib keladi. Ba’zan gemorroidal qon ketishlar kuzatiladi, lekin ularning intensivligi kamroq bo’ladi. Ensefalopatiya ham jigar-hujayraviy, ham portal-jigar yetishmovchilik natijasi bo’lishi mumkin.

Asoratlari

  • Jigar komasi;
  • Qizilo’ngachning varikoz kengaygan venalaridan qon ketishi;
  • Darvoza venasi tizimida tromboz;
  • Gepatorenal sindrom;
  • Jigar saratoni — gepatosellyular karsinoma shakllanishi;
  • Infektsion asoratlar — pnevmoniya, astsitda «spontan» peritonit, sepsis.

Tashxislash

Kasallik uchun ishqorli fosfataza, ALT, AST faolligining ortishi, leykositoz xarakterlidir. Bu qonni biokimyoviy tahlil qilishda aniqlanadi. Gepatolienal sindromda leykopeniya, trombotsitopeniya, anemiya va suyak iligida hujayraviy elementlarning ortishi bilan namoyon bo’ladigan gipersplenizm rivojlanishi mumkin.

Kengaygan va shoxlangan venoz kollaterallar angiografiya, kompyuterli tomografiya, ultrarovushli tekshiruv yoki jarrohlik aralashuvi davomida ko’rinadi. Kerak bo’lganda jigar MRT va jigar tomirlari dopplerometriyasi o’tkazilishi mumkin.

Chayld-pyu bo’yicha jigar yetishmovchiligi og’irligini baholash shkalasi

Jigar sirrozida jigar hujayralari funktsiyasi Chayld-Pyu bo’yicha baholanadi.

Parametr Ballar
1 2 3
Astsit Yo’q Yengil, davolash mumkin Rivojlangan, davolash qiyin
Ensefalopatiya Yo’q Yengil (I-II) Og’ir (III-IV)
Bilirubin, mkmol/l (mg%) 34 dan kam (2,0) 34-51 (2,0-3,0) 51 dan yuqori (3,0)
Albumin, g 3,5 dan ko’p 2,8-3,5 2,8 dan kam
PTV, (soniya) yoki PTI (%) 1-4 (60 dan ko’proq) 4-6 (40-60) 6 dan ko’proq (40 dan kamroq)

Sirroz sinfi barcha ko’rsatkichlar bo’yicha ballar yig’indisiga qarab o’rnatiladi. Ballarning yig’indisi 5-6 bo’lganida A sinf, 7-9 bo’lganida B sinf, 10-15 bo’lganida esa C sinf teb tasniflanadi.

  1. A sinf bemorlarning hayoti davomiyligi 15-20 yilni tashkil etishi kutiladi. Qo’rin bo’shlig’iga jarrohlik aralashuvida postoperatsion o’lim ko’rsatkichi — 10%.
  2. B sinf jigar ko’chirib o’tkazish uchun ko’rsatma hisoblanadi. Bunda qo’rin bo’shlig’iga jarrohlik aralashuvida postoperatsion o’lim ko’rsatkichi 30 foizni tashkil etadi.
  3. C sinf bemorlarning umri davomiyligi 1-3 yil bo’lishi kutilib, qo’rin bo’shlig’iga jarrohlik aralashuvida postoperatsion o’lim ko’rsatkichi — 82%.

Chayld-Pyu mezoni asosida jigar transplantatsiyasi zarurligi ham baholanadi: C sinfiga oid bemorlar uchun o’ta zarur, B sinf uchun — o’rtacha va A sinf uchun — past.

Saps mezonlari tizimi

So’nggi yillarda, oshqozon-ichak qon ketishi, koma, sepsis va boshqa asoratlar rivojlanish vaqtida bemorlarda prognozni aniqlash uchun asosiy fiziologik parametrlarni o’z ichiga oluvchi SAPS (Simplified Acute Physiology Score) mezonlar tizimi ishlatilmoqda.

Tabaqalanishda bemorning yoshi, yurak qisqarishlari soni (YQS), nafas olish tezligi, sistolik arterial bosim, tana harorati, diurez, gematokrit, qonda leykotsitlar, mochevina, kaliy, natriy va plazma bikarbonatlari miqdori, shuningdek jigar komasi bosqichi qiymatga ega.

SAPS tizimi boy’icha baholash mezonlari

Baholash birligi Ballar
4 3 2 1 0 1 2 3 4
Yosh, yillarda ≤45 46-55 56-65 66-75 >75
YQS, daqiqasiga ≥180 140-179 110-139 70-109 55-69 40-54 <40
Sistolikarterial bosim, mm. sim. ust. ≥190 150-189 80-149 55-79 <55
Tana harorati, ºС ≥41 39,0-40,9 38,5-38,9 36,0-38,4 34,0-35,9 32,0-33,9 30,0-31,9 <30
Nafas olish tezligi, daqiqasiga ≥50 35-49 25-34 12-24 10-11 6-9 *O’SV yoki HDMB <6
Siydik miqdori, l/sut ≥5,00 3,50-4,99 0,70-3,49 0,50-0,69 0,20-0,49 <0,2
Qondagi mochevina, mmol/l ≥55 36 −54,9 29 −35,9 7,5 −28,9 3,5 −7,4 <3,5
Gematokrit, % ≥60,0 50,0-59,9 46,0-49,9 30,0-45,9 20,0-29,9 <20,0
Leykotsitlar miqdori, ×109/l ≥40 20,0-39,9 15,0-19,9 3,0-14,9 1,0-2,9 <1
Qondagi glyukoza, mmol/l ≥44,4 27,8-44,3 13,9-27,7 3,9-13,8 2,8-3,8 1,6-2,7 <1,6
Qondagi kaliy, mEkv/l ≥7,0 6,0-6,9 5,5-5,9 3,5-5,4 3,0-3,4 2,5-2,9 <2,5
Qondagi natriy, mEkv/l ≥180 161-179 156-160 151-155 130-150 120-129 110-119 <110
HCO3, mEkv/l ≥40 30,0-39,9 20,0-29,9 10,0-19,9 5,0-9,9 <5,0
Glazgo shkalasi, ballar 13-15 10-12 7-9 4-6 3

HDMB — havoning doimiy musbat bosimi, O’SV — o’pkani sun’iy ventilyatsiyasi.

Jigar sirrozini davolash

Jigar sirrozini davolash dorilar qabul qilish va qat’iy parhezga amal qilish hisoblanadi, biroq, rivojlanib bo’lganda ortga qaytmaydigan holat hisoblanadi. Bunday holatda jigarni davolab bo’lmaydi, bemor hayotini saqlab qolishning yagona yo’li — jigar ko’chirib o’tkazishdir. Kuchli astsitda qorindan suyuqlik chiqarib olish amalga oshirilishi mumkin.

Parhez

Jigar sirrozida parhez to’laqoni bo’lishi, o’zida 70-100 g oqsil (1 kg tana massasiga 1-1,5 g), 80-90 g yog’lar (ulardan 50 foizi o’simlik asosli), 400-500 g uglevodlar saqlashi kerak. Bemorning odatlarini, oziq-ovqatlarga tolerantligi va hazm qilish tizimining boshqa kasalliklari mavjudligini hisobga olish lozim.

Taomnomadan kimyoviy qo’shimchalar, konservantlar va toksik masalliqlar chiqarib tashlanadi. Parhez portal gipertoniya asoratlari mavjud bo’lganda o’zgaradi. Iste’mol qilish qarshi ko’rsatiladigan mahsulotlar qatoriga quyidagilar kiradi:

  • Har qanday kimyoviy oziq-ovqat qo’shimchalari, shu jumladan konservalar;
  • Qovurilgan, tuzlangan, marinadlangan, dudlangan;
  • Qandolat mahsulotlari, shokolad, muzqaymoq;
  • Hayvon yog’lari, margarin, yog’li go’sht va go’shtli bulyonlar;
  • Sho’r pishloqlar, yog’ foizi yuqori bo’lgan sut mahsulotlari;
  • Dukkaklilar, turp, ismaloq, redis, jo’xori, sarimsoq, piyoz;
  • Nordon meva va rezavorlar;
  • Shirin gazlangan ichimliklar, achchiq choy va qahva.

Ursodezoksixol kislotasi

Biliar yetishmovchilik tomonidan chaqirilgan ichakda o’t kislotasi yetishmovchiligi o’rnini bosish uchun ursodezoksixol kislotasini (UDXK) qo’llash maqsadga muvofiqdir. Dozirovka — kuniga 1 marta, kechqurun, bemorning har 1 kg vazni uchun 10-15 mg, bu ovqat hazm qilish jarayonlarini tiklashga yordam beradi. UDXK`ning ta’siri quyidagilarni o’z ichiga oladi:

  1. Ichakka oshqozon osti bezi va o’t suyuqligi tushishi miqdorining ortishi;
  2. Jigar ichi xolestazining yakunlanishi;
  3. O’t pufagi qisqarishining kuchayishi;
  4. Yog’larning saponifikatsiyasi va lipaza faolligining ortishi;
  5. Fermentlarni ximus bilan aralashishini takomillashtiradigan ichak motorikasining yaxshilanishi;
  6. Immun javobning normalizatsiyasi.

Gomeopatik preparatlar

Jigar kasalliklarini davolashda eng ommabop bo’lgan vositalar quyidagilardir:

  • Phosphor 6, 12;
  • Magnesia Muriatica 6;
  • Lycopodium 6;
  • Nux Vomica 6;
  • Mercur dulcis 6 va boshqalar.

Ammo, shuni unutmaslik kerakki, gomeopatiya rasmiy dalillarga asoslangan tibbiyot tomonidan e’tirof etilmaydi va uning usullari jiddiy klinik sinovlardan o’tkazilmaydi. Bugungi kunda bunday preparatlar tarkibiy qismlari tufayli terapevtik ta’sir ko’rsatishi tasdiqlanmagan.

Medikamentoz terapiya

Sirrozni spetsifik davolash usuli mavjud emasligi ta’kidlab o’tish kerak. Kompensatsiyalangan yoki subkompensatsiyalangan sirrozda qo’llab-quvvatlovchi terapiya — qat’iy parhez va gepatoprotektorlar (glitsirrizin kislota, fosfolipidlar, aminokislotalar, rastoropsha (Silybum marianum) va jigar funktsiyasini tiklashga hissa qo’shadigan boshqa kompontentlar) tayinlanadi.

Kasallikning dekompensatsiyalangan bosqichida medikamentoz terapiya samarasi past bo’ladi va jigar ko’chirib o’tkazish masalasi ko’rib chiqilishi kerak.

Agar jigar sirrozining sababi virusli gepatit C va B kabi birlamchi kasallik bo‘lsa, terapiya virusga qarshi, shu bilan bir qatorda fibrozlanish va sirrozlanish jarayoniga qarshi muolajalarni ham o’z ichiga oladi.

Hujayraviy terapiya

An’anaviy davolash asosan jigar hujayralarini shikastlanishdan himoyalash, safro ajralishini rag’batlantirish, modda almashinuvi buzilishlarini tuzatish uchun farmatsevtik vositalarni qo’llashdan iborat.

Shubhasiz, bu bemorning ahvolini yaxshilaydi, ammo kasallikning rivojlanishini to’xtata olmaydi. Agar yuqorida ko’rsatilgan muolajalar yordam qilmasa, jigar ko’chirib o’tkazish (transplantatsiya) amalga oshiriladi.

Oldini olish

Jigar sirrozi profilaktik chora-tadbirlari sirasiga gepatit bilan kasallanishni oldini olishga qaratilgan har qanday yondashuvlarni kiritish mumkin. Bundan tashqari, quyidagilarga amal qilish tavsiya etiladi:

  • Gepatitni malakali gepatolog yordamida davolash va belgilangan terapevtik tartibga rioya qilish;
  • Dori-darmonlarni o’zboshimchalik bilan qabul qilishni cheklash, zararli sanoat korxonalarida ishlashdan qochish;
  • Shifokor tavsiyasiga ko’ra vitamin va mineral komplekslar qabul qilish;
  • Yog’li, qovurilgan va achchiq ta’mli, konservalangan va yarim tayyor mahsulotlarini iste’mol qilmaslik;
  • Yomon odatlardan, ayniqsa, alkogolli ichimliklarni suiste’mol qilishdan bosh tortish;
  • Har yili ovqat hazm qilish tizimining endoskopik tekshiruvidan o’tish;
  • Shaxsiy gigiyenaga rioya qilish va shaxsiy gigiyena vositalaridan foydalanish;
  • Virusli gepatit B`ga qarshi vaktsina olish.

Jami baholar / 5. Ovozlar soni:

Reklama

Yuklanmoqda...

Sharh qoldirish

E-mail manzilingiz chop etilmaydi. To'ldirish zarur maydonlar * bilan belgilangan.